Tweemaal Jean Ferrat: Potemkine en Le sabre et le goupillon

De Franse zanger Jean Ferrat (pseudoniem van Jean Tenenbaum, 1930-2010) is in Nederland vooral bekend van het nummer La montagne, bij ons een klassieker in de nogal vlakke Nederlandse bewerking Het dorp van Friso Wiegersma, gezongen door Wim Sonneveld. In de Nederlandse versie ligt de nadruk voornamelijk op het weemoedig-nostalgische aspect, het origineel van Ferrat is veel bitterder en venijniger.

Ferrat nam in zijn vaak geëngageerde teksten over het algemeen geen blad voor de mond en liet er zijn politieke en maatschappelijke overtuigingen duidelijk in doorklinken, wat hem regelmatig in conflict bracht met de censuur. Daarnaast heeft hij ook meer poëtische nummers geschreven en bestaande gedichten op muziek gezet. Hij was een groot voorvechter van het Franse chanson en wordt als een van de grote namen op dit gebied beschouwd.

Ferrat was het vierde en jongste kind van een geëmigreerde Russische Jood en een Française. Beide ouders waren dol op muziek maken en zingen en Jean kreeg de muzikaliteit dan ook met de paplepel ingegoten.

De Duitse bezetting heeft een zwaar stempel gedrukt op de jeugd en het verdere leven van Jean Ferrat. Zijn vader werd naar Auschwitz gedeporteerd en daar vergast (Ferrat zou daar veel later het nummer Nul ne guérit de son enfance over schrijven). Jean zelf liep ook gevaar en dook een paar keer bij familie onder. Onder meer dankzij een familielid dat bij het verzet zat, overleefde hij de oorlog.

Na de oorlog moest Jean gaan werken om de familie financieel te ondersteunen. Daarnaast volgde hij avondcursussen om hogerop te komen. In 1954 ging hij zich helemaal aan de muziek en het artiestenleven wijden. Na een aantal moeilijke jaren in de Parijse cabaret- en theaterwereld kon hij in 1958 zijn eerste ep'tje uitbrengen, dat nog weinig succes had. Pas een jaar later kwam zijn carrière goed op gang door de ontmoeting met Gérard Meys, die zijn manager en een levenslange goede vriend werd. Hij tekende een contract bij Decca. In 1963 stapte hij over naar het bekende Franse label Barclay.

In dat jaar bracht hij ook Nuit et brouillard uit, een lied ter nagedachtenis aan de slachtoffers van de nazi-concentratiekampen, onder wie zoals gezegd zijn vader (nuit et brouillard is de Franse vertaling van Nacht und Nebel). Het lied was populair bij het publiek maar werd nauwelijks op de radio gedraaid, omdat de radiobazen dat ten tijde van de toenmalige behoedzame Frans-Duitse toenadering geen goed idee vonden. In 1964 volgde het al genoemde La montagne.

Ferrat was communist, sympathiseerde met de Franse communistische partij, maar is daar nooit lid van geweest en heeft zich ondanks zijn sympathie voor de communistische idealen altijd zeer kritisch betoond tegenover de Sovjet-Unie; zo schreef hij onder meer een lied waarin de Russische invasie in Praag werd veroordeeld.

De twee liedjes uit de jaren zestig die hier worden besproken, geven een goede indruk van de geëngageerde Ferrat.


Potemkine

Tekst: Georges Coulonges
Muziek: Jean Ferrat

Klik hier voor de volledige tekst || Beluister een fragment || Beluister mijn coverversie

Potemkine is geïnspireerd door de beroemde zwijgende propagandafilm Pantserkruiser Potemkin van Sergej Eisenstein uit 1925. Die film gaat over de opstand van de bemanning van de kruiser tegen de tsaristische officieren in 1905. De tekst van het liedje concentreert zich op de laatste episode van de film, waarin de zeelieden die de opstandelingen moeten fusilleren dat weigeren en hun geweren wegdraaien. Je hoort Jean Ferrat een brok in de keel krijgen bij de regel Ils tournèrent leurs carabines.

Een aardig detail is dat de stomme -e waarop de naam van het schip in het Frans eindigt, in de melodie van het lied lettergreepdragend wordt: Potemki-ne. Een trucje dat alleen in het Frans mogelijk is en dat hier zeer bijdraagt aan de effectiviteit van de voordracht.

In februari 2013 heb ik een eigen coverversie van het nummer opgenomen.

'Potemkine' van Jean Ferrat met beelden uit de film van Eisenstein op YouTube
Live-uitvoering op YouTube
Mijn coverversie

Le sabre et le goupillon

Tekst en muziek: Jean Ferrat

Klik hier voor de volledige tekst || Beluister een fragment || Beluister mijn coverversie

Le sabre et le goupillon is een venijnige visie op het een-tweetje van leger en kerk waardoor Frankrijk in de optiek van Ferrat lange tijd de facto is geregeerd. De beide instanties worden gesymboliseerd door respectievelijk de sabel (de militairen) en de wijwaterkwast (de geestelijkheid).

Waar de een het zwaard drilde en de ander de hostiekelk hief, hoefde nergens meer onduidelijkheid over te bestaan, zingt Ferrat. De militaire hoge omes en de geestelijke hoogwaardigheidsbekleders sloegen de handen ineen om precies te krijgen wat ze wilden hebben: seksueel plezier (dat, als aardige bijkomstigheid, tevens voor voldoende aanwas van verse soldaten en misdienaren zorgde), gehoorzaamheid en volgzaamheid onder het eigen volk en onderwerping van vreemde volkeren, die in één moeite door tot het christendom werden bekeerd.

Nadat alle oorlogen gevoerd waren, dreigde het moreel wat in te zakken, vervolgt hij met een knipoog, maar dan is er altijd nog de muziek: de jeugd leert militaire marsen en kerkelijke gezangen ten gehore brengen, en daar kunnen we met z'n allen nog heel wat plezier aan beleven.

In februari 2013 heb ik een eigen coverversie van het nummer opgenomen.

'Le sabre et le goupillon' van Jean Ferrat op YouTube
Een recentere heropname
Mijn coverversie


Copyright © 2013 Wim Scherpenisse <info@wimscherpenisse.nl>
Terug naar de pagina 'Popnummers'